TR
Kimyasal Risk Değerlendirmesi ve Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Rehberi
Kimyasallar; doğru yönetilmediğinde akut zehirlenme, yanık, soluma hasarı ve uzun vadede meslek hastalığına yol açabilir. GBF (Güvenlik Bilgi Formu) tabanlı kimyasal risk değerlendirmesi hem yasal zorunluluk hem de çalışan sağlığının güvencesidir.
İşyerinde Kimyasal Riskler
Üretim, temizlik, boyama, kaynakçılık ve laboratuvar faaliyetleri kimyasal maruziyetin en yaygın görüldüğü alanlardır. Kimyasal madde maruziyeti; soluma, deri teması, yutma ve enjeksiyon yoluyla gerçekleşebilir. Türkiye'de Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik bu riski düzenler.
Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Nedir?
GBF (Safety Data Sheet – SDS); bir kimyasal madde veya karışımın tehlikeleri, güvenli kullanımı, depolanması, taşınması ve acil durum prosedürleri hakkında standart formatta hazırlanmış belgedir. REACH Tüzüğü (EC No 1907/2006) uyarınca tedarikçi tarafından zorunlu olarak sunulmalıdır.
GBF'nin 16 Bölümü
- Madde/Karışımın ve Şirketin Tanımlanması
- Tehlike Tanımlaması (CLP sınıflandırması)
- Bileşim / İçindekiler Hakkında Bilgi
- İlk Yardım Önlemleri
- Yangınla Mücadele Önlemleri
- Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler
- Elleçleme ve Depolama
- Maruziyetin Kontrolü / Kişisel Korunma
- Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
- Kararlılık ve Reaktiflik
- Toksikolojik Bilgiler
- Ekolojik Bilgiler
- Bertaraf Bilgileri
- Taşımacılık Bilgileri
- Mevzuat Bilgileri
- Diğer Bilgiler
Kimyasal Risk Değerlendirmesi Adımları
- İşyerindeki tüm kimyasalların envanterini çıkar
- Her kimyasal için GBF ve CLP etiketlerini temin et
- Maruziyet yollarını ve düzeylerini belirle
- Mesleki maruz kalma sınır değerleri (OEL) ile karşılaştır
- Teknik ve organizasyonel kontrol önlemlerini uygula
- Gerektiğinde solunum ve cilt KKD'si sağla
- Çalışanları kimyasal tehlikeler konusunda eğit
Periyodik Kontrol ile İlişkisi
Kimyasal depolama alanları; yangın riski açısından yangın güvenliği denetimiyle, kimyasal taşıma ekipmanları ise kaldırma makinaları periyodik kontrolüyle birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca kimyasal içeren basınçlı sistemler basınçlı kaplar mevzuatı kapsamına girmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
GBF hangi dilde hazırlanmalıdır?
Türkiye'de kullanılan kimyasallar için GBF Türkçe olarak hazırlanmalı ya da Türkçeye çevrilmelidir. Çalışanların anlayabileceği dilde sunulması yasal zorunluluktur.
GBF yoksa kimyasal kullanılabilir mi?
Hayır. GBF olmadan tehlikeli kimyasal kullanımı yasal ihlal oluşturur. Tedarikçiden talep edilmeli; GBF temin edilemiyorsa o kimyasal kullanılmamalıdır.
Kimyasal risk değerlendirmesi ne sıklıkla güncellenmeli?
Yeni kimyasal eklenmesi, çalışma yöntemi değişimi veya kaza durumunda güncellenmeli; olağan koşullarda iki yılda bir gözden geçirilmelidir.
Son güncelleme: Temmuz 2026